De impact van Tata Steel op...

Gezondheid

Op het fabrieksterrein van Tata Steel komen veel schadelijke stoffen vrij. Een groot deel hiervan wordt uitgestoten naar de lucht, maar ook in het oppervlaktewater komen verschillende giftige stoffen terecht. Daarnaast zit Tata met haar staalslakafval, zo’n 150 kg per ton geproduceerd staal. Staalslak is veelvuldig gebruikt in de bouw, terwijl het bewezen giftig materiaal is. 

Kortom: op verschillende manieren kunnen Tata’s schadelijke stoffen mens en dier bereiken. Omwonenden zitten in de giftige rook, en staalslakken liggen verspreid over heel Nederland (en zelfs daarbuiten). Dat heeft gevolgen voor onze gezondheid. We geven hier een overzicht van alle gezondheidseffecten die Tata’s uitstoot teweeg kan brengen. 

voor dit gezondheidsoverzicht gebruiken we twee primaire bronnen:

Hart- en vaatziekten

Vanaf het Tata Steel-terrein komen grote hoeveelheden fijnstof en ultrafijnstof in de lucht terecht. Deze deeltjes kunnen diep het lichaam binnendringen en zorgen voor ontstekingen en vaatvernauwingen. Dit kan vervolgens leiden tot een hoge bloeddruk, hartinfarcten en beroertes. Ook is overmatige blootstelling aan ultrafijnstof in verband gebracht met atherosclerose (aderverkalking), hartritmestoornissen en hartfalen.

Extra bronnen

Uit huisartsenregistraties blijkt dat chronische hartaandoeningen significant vaker voorkomen in de IJmond dan op andere plekken. GGD Kennemerland concludeerde hetzelfde. Daarnaast zijn er aanwijzingen dat er een samenhang is tussen pieken in Tata’s fijnstofuitstoot en de toename van acute klachten bij omwonenden.

Verder komt diabetes vaker voor in de IJmond dan elders. Dit is weer een belangrijke risicofactor voor hart- en vaatziekten.

Kanker

Blootstelling aan fijnstof en ultrafijnstof kan ook verschillende soorten kanker veroorzaken, zeker als in dat fijnstof kankerverwekkende PAK’s en zware metalen te vinden zijn. Doordat blootstelling aan fijnstof met name plaatsvindt via inademing, komt longkanker het meest voor. Uit cijfers van het Integraal Kankerinstituut Nederland blijkt dat longkanker in postcodegebieden rondom Tata Steel tot wel 50% vaker voorkomt dan gemiddeld.

PAK’s en zware metalen kunnen ook andere vormen van kanker veroorzaken, zoals blaaskanker, nierkanker, prostaatkanker, borstkanker en leukemie. Deze stoffen worden door het RIVM in grote mate teruggevonden in het neergedaalde stof in de omgeving van Tata.

Chroom-6 is één van de zware metalen die kanker kan veroorzaken, en daarnaast nog vele andere negatieve gezondheidseffecten kan hebben. Recent is Tata’s gietwalserij gesloten geweest doordat er sprake was van een flinke overschrijding van de chroom-6-norm. Om deze reden hebben we een factsheet gewijd aan dit metaal: Factsheet chroom-6.

Extra bronnen

Longziekten en luchtwegaandoeningen

Het (ultra)fijnstof in de lucht rondom het Tata-terrein kan ook verscheidene luchtwegklachten veroorzaken. Ook stikstofdioxide (NOₓ), in grote hoeveelheden uitgestoten door Tata, kan hieraan bijdragen. Inademing van fijnstof en NOₓ kan leiden tot irritatie en ontsteking van luchtwegen, eventueel met weefselschade tot gevolg. Dit is vooral een risico voor mensen met reeds bestaande aandoeningen als astma en COPD. Ultrafijnstof vormt voor de longen een extra groot risico. Hoe kleiner de fijnstofdeeltjes, hoe dieper ze er door kunnen dringen.

Volgens RIVM-onderzoeken komen astma, chronische bronchitis en COPD vaker voor in de IJmond dan gemiddeld. Huisartsregistraties laten zien dat mensen er vaker luchtwegklachten hebben dan op andere plekken. Hetzelfde blijkt wederom uit GGD-rapporten.

Staalslakken

Ook de aanwezigheid van staalslakken in de omgeving kan luchtwegirritaties veroorzaken, via opwaaiend stof. Andere mogelijke effecten van staalslakstof zijn bloedneuzen en huidirritaties. Omdat staalslakken zo’n beetje overal terug te vinden zijn, beperken deze effecten zich dus niet tot de IJmond.

Extra bronnen

Neurologische schade

De uitstoot van zware metalen kan een funest effect hebben op de hersenontwikkeling. Met name het giftige metaal lood vormt een groot gezondheidsrisico, vooral voor kinderen. Het RIVM vond significante hoeveelheden lood in het stof rondom het Tata-terrein en waarschuwt voor de schadelijkheid ervan: blootstelling aan lood kan leiden tot onherstelbare schade aan het zenuwstelsel. Dit kunnen we terugzien in de vorm van verminderd concentratievermogen, gedragsproblemen en IQ-verlies.

Tata Steel maakt elke dag de speeltuinen in Wijk aan Zee schoon. Dit laat zien dat men ook daar doorheeft wat de risico’s van haar uitstoot zijn voor kinderen. In Beverwijk gebeurt dit overigens niet.

Vieze kinderhanden
Vieze kinderhanden
extra bronnen

Hinder, angst en stress

Naast fysiologische effecten hebben de werkzaamheden op het terrein van Tata Steel ook indirecte effecten op de gezondheid. Het RIVM noemt dit ‘hinder’, veroorzaakt door stank, geluid en de aanwezigheid van stof. In Wijk aan Zee geeft 80% van de inwoners aan deze hinder te ervaren.

Veel omwonenden maken zich, mede door de geur en het stof, zorgen om hun veiligheid en die van hun kinderen. Dit kan leiden tot chronische stress, slaapverstoring en mentale klachten zoals depressie en angst. Die chronische stress kan op zichzelf weer velerlei fysieke ongemakken veroorzaken.

42% van de mensen in Wijk aan Zee heeft slaapproblemen door geluidsoverlast. Ook de geuroverlast kan groot zijn, en leiden tot misselijkheid en hoofdpijn. Resultaten van enquêtes in de omgeving laten zien dat inwoners van de IJmond zich meer zorgen maken over hun gezondheid dan elders.

Het cumulatie-effect

Doordat omwonenden van Tata Steel blootgesteld worden aan een cocktail van giftige stoffen en stressveroorzakers als stank en geluid, kan de mix van effecten nog schadelijker zijn dan simpelweg de som van alle losse effecten. Dit noemen we cumulatie. Het is lastig te kwantificeren, maar we weten dat cumulatie een significante rol kan spelen bij het ontstaan van gezondheidsproblemen.

RIVM-onderzoek onderschat effecten

De belangrijkste bron voor deze gezondheidspagina is een onderzoek van het RIVM uit 2023. Dit is het eerste grote onderzoek naar de directe invloed van Tata Steel op de gezondheid van omwonden. Eén van de conclusies luidde dat mensen in Wijk aan Zee gemiddeld 2,5 maand korter leven dan elders door toedoen van de staalfabriek. 

In dit onderzoek is het effect van cumulatie niet meegenomen. Daarnaast is er nog een aantal andere redenen waarom aangenomen kan worden dat het RIVM-onderzoek de gezondheidseffecten onderschat: 

  • Niet alle schadelijke uitstoot is meegenomen in de resultaten. Ultrafijnstof is een belangrijke factor die buiten beschouwing is gelaten, maar ook de effecten van vluchtige organische stoffen (VOS) als benzeen (zeer kankerverwekkend) zijn niet gekwantificeerd. De berekende 2,5 maand levensduurverkorting is alleen gebaseerd op de uitstoot van fijnstof en NOₓ.
  • Op het Tata-terrein doen zich vaak ‘incidenten’ voor die kunnen leiden tot een tijdelijke verhoging van bepaalde uitstoot. Deze effecten zijn niet meegenomen. 
  • Het RIVM onderzocht astma, longkanker en mortaliteit, maar liet andere belangrijke gezondheidseffecten van luchtvervuiling buiten beschouwing. Voorbeelden hiervan zijn vroeggeboortes, longfunctieverlies en diabetes type 2. 
  • Ziektes als Parkinson en Alzheimer kunnen op lange termijn veroorzaakt worden door luchtvervuiling. Het onderzoek kijkt echter alleen naar korte- en middellangetermijneffecten. 
  • Het onderzoek beschouwt de effecten van de (ten tijde van het onderzoek) huidige emissies. Het effect van de reeds opgestapelde groep giftige stoffen in de regio – resultaat van meer dan 100 jaar ijzer- en staalproductie in de IJmond – worden daarin niet meegenomen. 
  • ‘Hinder’ wordt wel uitgebreid beschreven in het onderzoek, maar ook deze effecten worden niet gekwantificeerd. 

Dierenwelzijn

Niet alleen mensen ervaren de gezondheidsgevolgen van de werkzaamheden van Tata Steel: ook dieren zijn de dupe. Vogels en vissen hebben last van het geluid en de lichtvervuiling van de fabriek, en de vervuilde bodem zorgt voor vervuild water voor dieren in de omliggende duinen. 

Maar daar blijft het niet bij. Overal waar Tata Steel haar staalslakken dumpt, ontstaan op den duur gezondheidsproblemen bij dieren. Zo kregen paarden in Spijk longproblemen, nadat er vele tonnen staalslak naast hun weiland was gestort.

Een berg staalslak, hier op het terrein van Tata Steel zelf