Milieu en klimaat

Staalslakken

Staalslakken zijn een bijproduct van staal maken: het zijn de resten die overblijven nadat je al het bruikbare metaal uit de bron (meestal ijzererts) hebt gehaald. Deze steenachtige drollen zitten vol zware metalen en kalk. Dat kalk kan oplossen in contact met water (uitlogen), wat resulteert in vocht met een zuurgraad vergelijkbaar met gootsteenontstopper. Ook kunnen de zware metalen uit de staalslakken lekken.

Ondanks deze giftige en verontreinigende eigenschappen noemt Tata hun staalslakken ‘circulair’ en verkoopt ze deze o.a. als opvulmiddel voor bouwprojecten. Ze vervangen in dat geval zand. Hierdoor vind je staalslakken overal in Nederland terug: in wegen, in dijken en in geluidsmuren.

Het verwerken van slak op de juiste manier luistert zeer nauw. Slakken die niet goed verwerkt zijn, gaan lekken en dat heeft extreme gevolgen voor dieren, bodem en water. Ook slakken die niet goed opgeslagen liggen, kunnen enorme gevolgen hebben voor de omgeving: giftige stoffen spoelen uit en opwaaiend stof veroorzaakt gezondheidsschade bij mensen en dieren in de buurt.

Overheid en staalslak

In een niet openbare brief aan wethouders, heeft het vorig ministerie laten weten dat gemeentes geen verbod meer mogen leggen op staalslakken en er ook geen vergunning meer voor mochten geven. Dit bleek niet te kloppen voor zogenaamde niet-gebonden staalslakken. Deze geven de grootste problemen en heeft Tata overal gedumpt bij gemeenten: in speeltuinen, fietspaden en dergelijke.

Gemeenten hebben wel degelijk een zelfstandige plicht om hun burgers te beschermen. Wethouders mogen een vergunningstelsel optuigen en ook deze staalslakken verbieden. Inmiddels hebben NGO’s wethouders aangeschreven met een notitie van juristen dat wethouders wel degelijk hun burgers mogen beschermen (zeker gezien het feit dat de Staat dat niet doet).

Uitstoot CO₂ en stikstof

Tata Steel is de grootste CO₂-uitstoter van Nederland, met zo’n 11-12 megaton per jaar. Dat draagt bij aan klimaatverandering.

Ook is Tata de grootste uitstoter van stikstof. Te veel stikstof in de lucht vermindert de luchtkwaliteit, vanwege de vorming van fijnstof en dat is dan weer slecht voor de longen van mens en dier. En het draagt bij aan de stikfstofdeken over Nederland die de biodiversiteit sterk aantast.

CO₂-uitstoot Nederlandse industrie (2024)

NOₓ-uitstoot Nederlandse industrie (2019)

Hierboven zie je het aandeel van Tata Steel in de totale uitstoot van CO₂ en stikstof(oxiden) van de Nederlandse industrie. Het mag duidelijk zijn dat Tata verantwoordelijk is voor een zeer groot deel van de totale uitstoot van zowel CO₂ als NOₓ.

(ultra)fijnstof, PAK's en ZZS

Tata Steel stoot enorm veel (ultra)fijnstof en kankerverwekkende stoffen (PAK’s) uit. Dat is niet alleen zeer schadelijk voor de mens, maar ook voor dieren en de biodiversiteit. Dit soort stoffen komen in de bodem terecht en daardoor ook in de voedselketen. Alles wijst erop dat fijnstof een negatief effect heeft op de insectenpopulatie.

Tata Steel vervuilt dus de lucht met vele Zeer Zorgwekkende Stoffen (ZZS) en geeft daarnaast veel geluidsoverlast en stank. Omwonenden hebben hier zeer veel last van, vooral als de wind richting Wijk aan Zee staat.

Bodemvervuiling

De bodemkwaliteit van Tata Steel valt binnen de wet- en regelgeving van de industrie. Maar die is vele malen minder streng dan die voor bewoonbaar gebied. Het bedrijfsterrein ligt naast een dorpskern, een surfstrand en een drinkwaterzuivering.

En daar houdt het ook niet op: staalslakken die door heel Nederland liggen, kunnen de pH-waarde (zuurgraad) van de bodem sterk verlagen en leiden tot ernstige gezondheidsklachten. Door verstuivende bergen met staalslakken ontstaan bloedneuzen, gaan dieren dood en zijn er sterke luchtwegklachten. Staalslakken in water, doden al het leven in de sloot en staalslakken in de Schelde hebben geleid tot klachten van kreeftenvissers, die al jaren niet of nauwelijks nog iets vangen en hun inkomen kwijt zijn. Ook zware metalen van Tata komen in de grond en elders terecht, met gezondheidsklachten tot gevolg.

Waterverbruik

Tata Steel verbruikt jaarlijks 33 miljard liter zoet oppervlaktewater, waarvan 0,5 miljard liter drinkwater. Dat zoet water uit de Lek en de IJssel is in droge zomers ook nodig voor de natuur en de landbouw. Maar die staan achteraan in de rij, Tata gaat altijd voor. Als er te weinig zoet water in Nederland is, verdroogt de natuur.

Jaarlijks zoetwaterverbruik Tata Steel

Biodiversiteit

Tata Steel staat in een duingebied. Duingebieden zijn erg belangrijk voor de Nederlandse biodiversiteit: zo’n 80% van onze biodiversiteit is hier te vinden.

De uitstoot van CO₂, kankerverwekkende stoffen, stikstof (NOₓ) en (ultra)fijnstof heeft ook invloed op de biodiversiteit. Schadelijke stoffen en PAK’s hopen zich op in de voedselketen.

De bodemvervuiling door stikstof zorgt ervoor dat het duingebied overwoekerd raakt door snelgroeiende planten zoals duinriet en braam. Dit gaat ten koste van de kruidenrijke vegetaties met bloeiende planten. Ook verdwijnen verschillende diersoorten uit de omgeving zoals vlinders, bijen en andere insecten. Zeker in kwetsbare duingebieden is dit een groot probleem.

Dierenwelzijn

De staalslakken van Tata Steel liggen door heel Nederland. Die staalslakken zorgen voor irritaties aan de huid, ogen en luchtwegen. Ook dieren hebben hier last van. Zoals in Spijk, waar de paarden last kregen van hun longen door staalslakken. Maar dat niet alleen: inwoners merken dat hun huisdieren eerder gezondheidsklachten krijgen. Dit is in overeenstemming met het rapport van het RIVM, want als inwoners een grotere kans hebben op kanker door uitstoot, dan hebben hun huisdieren dat ook.

Watervervuiling

De stikstof die Tata Steel uitstoot, verslechtert de waterkwaliteit. Wanneer stikstof neerdaalt op de bodem, kan het in grondwater terecht komen.

De impact van Tata Steel op...