Tijdlijn Tata Steel
Het grootste rookgordijn van Nederland
De aanpassingen die Tata Steel met 2 miljard euro subsidie aan het staalproces wil doen, betreffen slechts 40% van de fabriek en het is een tussenoplossing. Het is dus nadrukkelijk geen “groen staalplan”, want de meest waarschijnlijke route is er één met gebruik van aardgas in plaats van steenkool. Tata Steel heeft haar plannen de laatste vijf jaar al zeker vijf keer veranderd.
Tata’s verouderde fabrieken zijn zeer vervuilend en zeer ongezond. Die lekkende fabrieken blijven dus voor 60% gewoon draaien tot minimaal 2040. Omwonenden strijden al decennia voor hun gezondheid. Al honderd jaar doen de overheid en de staalfabriek in de IJmond prachtige beloftes en vertellen ze mooie verhalen. Maar de daden schetsen een heel ander beeld.
Die daden en de verhalen die werden verteld door Tata Steel en de voorgangers Corus en Hoogovens, hebben we voor u op een tijdlijn gezet.
100 jaar staal in de IJmond
1924
Start productie ijzer en staal in de IJmond
In de jaren ’20 wordt de eerste lading ruwijzer gemaakt uit ijzererts, in de jaren ’30 start de productie van staal. Enkele onderdelen van deze oorspronkelijke fabrieken zijn nog steeds in gebruik. Na de oorlog wordt de productie – en daarmee de vervuiling – met hulp uit het Marshall-plan sterk uitgebreid, tot nadeel van de omwonenden.
Bron
De staalwoestijn: verandering van een landschap, van Hoogovens tot Tata: Een geschiedenis – Saskia Sluiter, 2023
1972
Probleemkind kooksgasfabriek 2
Kooksgasfabriek 2 (KGF2) wordt in bedrijf genomen en heeft direct problemen door ongare of rauwe kooks en lekkende deuren. Deze leiden tot veel vieze uitstoot en stank en veroorzaken ernstige overlast voor de omwonenden. 50 jaar later zijn deze problemen nog steeds niet verholpen.
Bron
Voortgangsrapportering betreffende de milieubelastende emissies in de buitenlucht veroorzaakt door het fabriekscomplex van Hoogovens IJmuiden b.v. gelegen in de gemeenten Velsen, Beverwijk en Heemskerk – Rapport van de sub-werkgroep van de Werkgroep Milieuhygiëne IJmond, september 1976.
1977
Eerste onderzoek kankerverwekkende stoffen in omgeving
Het eerste rapport over de hoeveelheid kankerverwekkende stoffen (PAK’s) in de omgeving van Hoogovens verschijnt. De gemeten concentraties PAK’s zijn 2 tot 5 keer hoger dan op andere plekken in Nederland. Hoogovens overlegt met de provincie over vervolgonderzoek, maar dit komt er nooit. Het rapport bereikt de medische wereld niet en krijgt nauwelijks aandacht.
Bronnen
- Polycyclische aromatische koolwaterstoffen in de buitenlucht van het Amsterdam-Noorzeekanaalgebied 1975 – Gemeentelijk Centraal Milieulaboratorium van Amsterdam & Provinciale Waterstaat van Noord-Holland Dienst voor Milieuhygiëne, 1977.
- Tata’s ijzeren greep – aflevering 4: Herenakkoord – Podcast van NU.nl, 2023.
1987
Hoogovens begaat officieel 9 milieuovertredingen
De provincie Noord-Holland stelt vast dat Hoogovens structureel negen verschillende milieuovertredingen begaat. Het gaat onder andere om de uitstoot van te veel zwaveloxides die de bodem verzuren, slecht onderhouden filters waardoor schadelijke stoffen ontsnappen en de uitstoot van te veel PAK’s via de lekkende deuren van KGF2.
Bron
Tata’s ijzeren greep – aflevering 4: Herenakkoord – Podcast van NU.nl, 2023.
1988
Herenakkoord provincie en Hoogovens
De provincie komt tot een informeel akkoord met Hoogovens, het zogeheten milieuconvenant. Hoogovens belooft delen te renoveren en 10% van alle investeringen te reserveren voor milieumaatregelen. Buiten pers en publiek om belooft de provincie op meerdere overtredingen niet te zullen handhaven. Zo mogen de sinterfabriek, oxystaalfabriek en KGF2 doorgaan met het uitstoten van te veel zwavel, fijnstof en PAK’s. De lekkende deuren van KGF2 worden pas in 2007 vervangen, 20 jaar na vaststelling van de overtreding.
Bronnen
- Tata’s ijzeren greep – aflevering 4: Herenakkoord – Podcast van NU.nl, 2023.
- Produktie van primair ijzer en staal – RIVM, 1992.
1991
Grafietregens bedekken omgeving
Bij de verwerking van staalslakken, een steenachtig overblijfsel van de staalproductie, ontstaan grafietregens: zwarte stofwolken dalen neer op de omgeving. In deze wolken bevinden zich meerdere schadelijke stoffen. In 1991 gebeurt dit zes keer, waarna Hoogovens belooft het voortaan te zullen voorkomen. Desondanks blijven de grafietregens zich ook in de jaren erna voordoen. De provincie dreigt naar de rechter te stappen, maar dit wordt nooit doorgezet.
Bronnen
- Regent het nog steeds grafiet bij jullie? – De Volkskrant, 8 oktober 1991.
- Tata’s ijzeren greep – aflevering 4: Herenakkoord – Podcast van NU.nl, 2023.
1995
Onderzoek: uitstoot veroorzaakt gezondheidsproblemen
Wetenschappelijk onderzoek bevestigt dat de luchtvervuiling in de IJmond directe invloed heeft op de gezondheid van de bewoners. De hoge concentraties fijnstof leiden tot een grotere kans op luchtwegklachten, een verhoogd sterfterisico en een groter risico op longkanker. Het staat vast dat de uitstoot van Hoogovens een reëel gezondheidsrisico voor omwonenden vormt.
Bronnen
- Associations of PM10 and airborne iron with respiratory health of adults living near a steel factory. – Dusseldorp A. e.a., 1995; American Journal of Respiratory and Critical Care Medicine (152) p. 1932-1939.
- Particulate Air Pollution as a Predictor of Mortality in a Prospective Study of US Adults – C.A. Pope e.a., 1995; American Journal of Respiratory and Critical Care Medicine (151) p. 669-674.
- An Association between Air Pollution and Mortality in Six U.S. Cities – D.W. Dockerty e.a., 1993; New England Journal of Medicine (329) p. 1753-1759.
- Stof tot nadenken – oproep voor een voortvarende aanpak van fijn stof in de buitenlucht. Fijn stof in de IJmond – Milieufederatie Noord-Holland en Stichting Natuur en Milieu, 2003.
- Gezondheidseffecten van luchtverontreiniging door fijn stof in de IJmond – GGD Kennemerland en Hulpverleningsdienst Nederland, 2004.
2005
Waterlandakkoord
Hoogovens fuseert in 1999 met British Steel tot Corus. Om uit te kunnen breiden moet de vergunning worden herzien. Op hetzelfde moment hebben omliggende gemeenten Velsen, Beverwijk en Heemskerk grote plannen voor de bouw van woningen. Onder leiding van de provincie sluiten de gemeenten en Corus het zogeheten Waterlandakkoord, waarin ze elkaar de ruimte geven. Corus stemt in met de woningbouw en gemeenten maken geen bezwaar tegen de nieuwe vergunning van Corus. Omwonenden hebben geen inspraak gehad en vechten de vergunning aan.
Bronnen
- Tata’s ijzeren greep – aflevering 5: Waterland – Podcast van NU.nl, 2023.
- Intentieverklaring Ruimte voor wonen en werken in de IJmond (Waterlandakkoord) – Gemeente Beverwijk, gemeente Velsen, gemeente Heemskerk, provincie Noord-Holland, Corus IJmuiden, de Kamer van Koophandel Amsterdam, FED IJmond, 2006.
2009
Harde conclusies RIVM-rapporten
Het RIVM concludeert dat de luchtverontreiniging als gevolg van de werkzaamheden op het Tata-terrein significant bijdraagt aan gezondheidsproblemen in de regio. Daarnaast zijn de concentraties van fijnstofdeeltjes en kankerverwekkende PAK’s te hoog en komt longkanker meer voor in de omliggende gemeenten dan in andere
gemeenten.
Bronnen
2013
Verhoging toegestane lekkage KGF2
Het proces rondom de vergunningverlening in het Waterlandakkoord belandt in 2008 bij de Raad van State. Deze stelt de omwonenden in het gelijk en concludeert onder meer dat economische belangen een te grote rol hebben gespeeld. Hierna scherpt de provincie de vergunning aan. Onderdeel hiervan is het maximaal toegestane zichtbare percentage lekkage uit KGF2, dat vanaf 2011 naar 5% wordt gebracht. In 2013 wordt dit percentage weer verhoogd naar 10%, op verzoek van Tata Steel.
Bron
Industrie en omwonenden – Onderzoeksraad voor Veiligheid, 2023 p. 61.
2018
Nieuwe grafietregens
27 jaar na de eerste grafietregens is het weer raak: in 2018 en 2019 wordt de omgeving opnieuw bedekt door schadelijke stoffen. De oorzaak is een procesverandering bij de verwerking van staalslakken. De vergunning die nodig was voor deze verandering is niet afgewacht.
Bron
Industrie en omwonenden – Onderzoeksraad voor Veiligheid, 2023 p. 51.
2019
RIVM: grote gezondheidsrisico’s voor omwonenden
Al na de eerste grafietregens begin jaren ’90 was het RIVM ingeschakeld om onderzoek te doen naar de schadelijkheid ervan, maar dit kwam nooit van de grond. Na de regens in 2018 en 2019 wordt er toch onderzoek gedaan. Hieruit blijkt dat de grafietwolken zware metalen en PAK’s bevatten en dat de concentratie van deze schadelijke stoffen in de IJmond een stuk hoger is dan op andere plekken, met grote risico’s voor de gezondheid van omwonenden.
Bronnen
- Inschatting gezondheidsrisico’s grafietregen Wijk aan Zee – RIVM, 2019.
- Depositieonderzoek IJmond 2020: Monstername, analyse en risicobeoordeling van PAK en metalen in neergedaald stof binnen- en buitenshuis in de IJmondregio – RIVM, 2021.
- Tussentijdse resultaten Gezondheidsonderzoek in de IJmond – RIVM, 2021.
2019
Te veel schadelijke uitstoot sinterfabriek
Tata Steel informeert zelf de Omgevingsdienst Noordzeekanaalgebied (OD NZKG), verantwoordelijk voor het toezicht, dat er in de sinterfabriek vermoedelijk te veel uitstoot plaatsvindt. Nader onderzoek bevestigt dat er anderhalf tot twee keer zoveel stoffen ontsnappen als toegestaan, waaronder schadelijk fijnstof en lood. Extern onderzoek toont grote tekortkomingen aan in de nalevingscontrole en bedrijfsvoering van Tata Steel.
Bronnen
- Industrie en omwonenden – Onderzoeksraad voor Veiligheid, 2023 p. 64.
- Duiding OD NZKG: Onderzoek SPPS naar vergunningen Kooksfabrieken 1 en 2 Tata Steel – OD NZKG, 2020.
2020
Duizenden incidenten buiten vergunning, ZZS-grens overschreden
Tata dient een inventarisatie in van de hoeveelheid zeer zorgwekkende stoffen (ZZS) die de hele fabriek uitstoot. Volgens de omgevingsdienst bevat de inventarisatie te weinig gegevens, onder meer omdat ongewone voorvallen in het productieproces buiten beschouwing worden gelaten. Deze ‘incidenten’ komen in de praktijk honderden tot duizenden keren per jaar voor, terwijl de vergunning ‘incidenten’ toestaat. De omgevingsdienst verplicht Tata extra informatie te leveren. Uit die informatie blijkt dat de vergunde uitstootgrens van kankerverwekkende PAK’s is overschreden.
Bronnen
- Tata Steel spoorboekje ZZS-verplichtingen lucht onder Activiteitenbesluit en Activiteitenregeling – Brief van Tata Steel aan OD NZKG, 2020.
- Beoordeling inventarisatie Zeer Zorgwekkende Stoffen – Brief van OD NZKG aan Tata Steel, 2021.
- ‘Ongewone voorvallen’ bij Tata Steel veroorzaken extra uitstoot – De Volkskrant, 18 februari 2022.
- Uitkomsten inventarisatie zeer zorgwekkende stoffen – Provincie Noord-Holland, 2021, p. 7.
2022
Wettelijk kader schiet tekort
De landelijke politiek buigt zich nu ook over het dossier Tata. De secretaris van I&W vraagt het RIVM om de hoeveelheid ZZS in de omgeving te onderzoeken. Van de 14 gevraagde stoffen worden er uiteindelijk maar drie onderzocht. Daarnaast concludeert de Onderzoeksraad voor Veiligheid (OvV) dat gezondheidsonderzoeken niet of nauwelijks meewegen binnen het vergunningstraject. Het wordt duidelijk dat het wettelijk kader tekortschiet voor effectief toezicht op Tata Steel.
Bronnen
- Naar een gezonde leefomgeving in de IJmond, Aanpak voor het beperken van de luchtverontreinigende emissie van Tata Steel Nederland – Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat, 2021.
- Industrie en omwonenden – Onderzoeksraad voor Veiligheid, 2023, p. 77.
2022
Schadelijkheid staalslakken wordt duidelijk
RIVM onderzoekt de milieueffecten van staalslakken, die worden verhandeld en worden gebruikt bij grond-, weg- en waterbouw. Het onderzoek toont aan dat schadelijke stoffen uit de staalslakken naar de omgeving kunnen lekken, met een verontreinigde bodem en een verstoord bodemleven tot gevolg. Het RIVM stelt dat het geldende wettelijk kader niet genoeg bescherming biedt.
Bron
Milieuhygiënische kwaliteit LD-staalslakken – RIVM, 2023.
2022
Dwangsommen
KGF2 is 50 jaar in gebruik en produceert nog altijd ongare kooks, inmiddels in strijd met de vergunning. Mede hierom legt de Inspectie Leefomgeving en Transport (IL&T) meerdere dwangsommen en handhavingsmaatregelen op. Pas na een derde dwangsom neemt Tata enige maatregelen. Volgens de omgevingsdienst is er sprake van een structureel probleem in de bedrijfscultuur.
Bronnen
- OD NZKG legt fors hogere last onder dwangsom op aan Tata Steel – Omgevingsdienst Noordzeekanaalgebied, 19 september 2022.
- Verscherpt toezicht op de kooksgasfabrieken van Tata Steel – OD NZKG, 8 november 2023.
2023
Rapport: economische belangen boven gezondheid
Na onderzoek concludeert de Onderzoeksraad voor Veiligheid dat zowel overheid als Tata Steel tekort zijn geschoten bij het beschermen van omwonenden van het terrein. Het stelsel van vergunningverlening, toezicht en handhaving was jarenlang te veel gericht op economische belangen en te weinig op het beschermen van de gezondheid van mensen.
Bron
Industrie en omwonenden – Onderzoeksraad voor Veiligheid, 2023 p. 11 en 82.
2023
Omwonenden en medewerkers leven korter
Onderzoek van het RIVM laat zien dat bewoners van Wijk aan Zee door de uitstoot van fijnstof en stikstof gemiddeld korter leven. Bovendien is de levenskwaliteit jarenlang lager door een hogere kans op astma, longkanker en andere aandoeningen. Onderzoek van EenVandaag uit 2024 toont aan dat medewerkers van Tata Steel een significant verhoogde sterftekans hebben ten opzichte van het landelijke gemiddelde.
Bronnen
2024
Kooksgasfabrieken overschrijden normering zwaar
Uit metingen van de Omgevingsdienst NZKG blijkt dat de uitstoot van vluchtige organische stoffen (VOS), PAK’s en zware metalen de normering zwaar overschrijdt. KGF2 overschrijdt de toegestane hoeveelheid tot vijf keer, KGF1 tot wel twintig keer. Op basis van het rapport concludeert de Provincie dat de concentratie van stoffen in werkelijkheid veel hoger is dan Tata zelf jaarlijks opgeeft. Het blijkt dat metalen als nikkel en lood kunnen ontsnappen zonder gemeten te worden. De provincie wijst erop dat het de verantwoordelijkheid is van het bedrijf zelf om goed inzicht te hebben in de eigen emissies. Daarnaast neemt al jaren het aantal meldingen toe over ongewone voorvallen bij Tata Steel, de eerdergenoemde ‘incidenten’. Ook neemt het aantal geurklachten van omwonenden toe.
Bronnen
- Dwangsommen voor overschrijden milieunormen Tata Steel en afronding onderzoek Kooksgasfabriek – OD NZKG, 19 december 2024.
- Emissie Kooks- en Gasfabriek 1 en 2 Tata Steel – Brief van Gedeputeerde Staten van Noord-Holland aan Provinciale Staten van Noord-Holland, 6 maart 2025.
2025
Staalslakken nog steeds ingezet
Uit onderzoek van IL&T blijkt dat er milieuschade is opgetreden op 9 van de 10 onderzochte locaties waar staalslak is ingezet. Er geldt nu een tijdelijk gedeeltelijk verbod voor toepassingen met staalslakken, wat volgens wetenschappelijk onderzoek de veiligheid niet significant verbetert. De staatssecretaris stuurde in eerste instantie aan op een totaalverbod, maar zag daar later van af, na een lobby van Tata. Het vermarkten van staalslakken is essentieel voor de levensvatbaarheid van Tata. Binnen de huidige vergroeningsplannen neemt de hoeveelheid staalslak zelfs toe, met
10 tot 40 procent.
Bronnen
- Milieurisico’s LD-staalslakken worden onvoldoende beheerst – Inspectie Leefomgeving en Transport, 2025.
- Toepassing LD-staalslakken op land te risicovol voor milieu – Inspectie Leefomgeving en Transport, 2025.
- Totaalverbod staalslakken door ministerie afgezwakt vanwege economische belangen – NOS, 25 augustus 2025.
- Heracless – Groen Staal Tata Steel IJmuiden, Advies over reikwijdte en detailniveau van het milieueffectenrapport – Commissie voor de milieueffectenrapportage, 2024, p. 22.
