De impact van Tata Steel op...
Bedrijven, boeren en woningcorporaties
Elke dag blijkt hoe krap de ruimte is die we hebben in dit land, op meerdere vlakken. Tata Steel neemt op al deze vlakken veel ruimte in. Ruimte die wat ons betreft niet meer in proportie is, en door zoveel andere spelers benut zou kunnen worden. Woningcorporaties, boeren, projectontwikkelaars, andere bedrijven… Allemaal kunnen ze de ruimte goed gebruiken.
Nederland staat stil
Er zijn meerdere factoren die Nederland remmen in haar vooruitgang. Zo is onze stikstofuitstoot veel te hoog, waardoor enerzijds onze natuur ernstige schade lijdt en anderzijds veel projecten geen doorgang kunnen vinden. (Tata staat al heel lang in de top 3 van stikstofuitstoters in Nederland). Mede daardoor kunnen er maar mondjesmaat woningen worden gebouwd, terwijl het woningtekort nijpender is dan ooit.
Ook het elektriciteitsnet zit vol, waardoor innovatieve bedrijven in de wachtrij staan om te worden aangesloten. Tata is 1 van de grootste energieverbruikers en dat wordt alleen maar meer, zowel voor elektriciteit als voor aardgas. De transitie naar de economie van de toekomst wordt door Tata ernstig vertraagd.
Stikstof
Tata Steel is Nederlands grootste stikstofuitstoter. In 2019 stootte het staalbedrijf twee keer zoveel stikstof uit als bijvoorbeeld Schiphol. Stikstof daalt neer in de hele omgeving en tast natuur en gebouwen aan. We lopen hiermee tegen de grenzen aan van het systeem, waardoor Nederland op dit moment op het stikstofslot zit.
Grootste stikstofoxide-uitstoters van Nederland – 2019
De stikstofruimte die Tata Steel in de IJmond inneemt, kan ook worden ingezet voor de bouw van huizen: bijvoorbeeld een nieuwe stad in de duinen. Hier wordt al langer over gesproken en het is ook één van de doorgerekende scenario’s in het Wijmond-rapport. Hiermee wordt het probleem aangepakt dat door Nederlanders op dit moment wordt aangeduid als het meest urgent: het woningtekort. De doorrekening in het Wijmond-rapport laat zien dat de overheid bij uitvoering van dit scenario 4 miljard euro kan besparen ten opzichte van andere scenario’s. Er is dan plek voor minimaal 30.000 huizen (afhankelijk van hoe hoog of dicht overheden willen bouwen) van sociale huur- tot koopwoningen.
Netcongestie
Een ander probleem dat Nederland op dit moment in haar greep houdt, is de drukte op het stroomnet: netcongestie. Tata Steel is behalve de grootste uitstoter van CO₂ en stikstof, ook één van de grootste energieverbruikers. Nu wekt het bedrijf een groot deel van de eigen energie op in de installaties van de vervuilende ‘voorkant’ van de productieketen. Deze installaties verdwijnen in de vergroeningsplannen, en dan wil het bedrijf beslag leggen op een groot deel van de elektriciteit die opgewekt wordt door windmolens op zee. Tata gaat namelijk sterk elektrificeren met elektrische vlamboogovens om uit ijzer staal te maken.
De elektriciteitskosten in de hele keten zijn in Nederland erg hoog. Tata zal extra subsidie nodig hebben om te overleven. De energie van onze toekomstige windmolens op zee, kan volgens vele experts beter gebruikt worden door innovatieve bedrijven die horen bij de toekomst, dan door zo’n duur en oud bedrijf als Tata Steel. Moderne innovatieve bedrijven komen er nu vaak niet aan te pas door netcongestie, waar zij helaas niet vooraan staan.
Water
Ook op het gebied van water is Tata Steel een grootverbruiker. Het bedrijf gebruikt ongeveer 227 miljard liter water per jaar, waarvan zo’n 33 miljard liter zoet oppervlaktewater. Daarnaast loost het bedrijf jaarlijks zo’n 200 miljard liter aan afvalwater (2025: 214 miljard liter) in het oppervlaktewater. In deze stroom afvalwater zitten in ieder geval 39 verschillende potentieel gevaarlijke stoffen zoals arseen, chroom, kwik, zink, lood, nikkel en cyanide. Hierbij gaat het om uiteenlopende hoeveelheden: van enkele kilo’s (kwik) tot duizenden kilo’s (cyanide) en honderdduizend kilo ijzer. Allemaal stoffen die gebruikt worden of vrijkomen bij het productieproces en waarvan een groot gedeelte op de lijst van Zeer Zorgwekkende Stoffen (ZZS) van het RIVM staat.
Om deze getallen in perspectief te zetten: het zoetwaterverbruik is vele malen meer dan dat van Heineken en het geloosde afvalwater is ongeveer vier keer zoveel als de hoeveelheid drinkwater die jaarlijks in Amsterdam wordt verbruikt. Of het verbruik van deze hoeveelheden zoet water gerechtvaardigd is, is een vraag waar beleidsmakers veel kritischer naar zouden moeten kijken. Zeker in tijden van waterschaarste moet proportionaliteit een grotere rol spelen. Zo riep de overheid in de droge zomer van 2022 de bevolking op hun waterverbruik zo veel mogelijk te minderen en bijvoorbeeld het opblaaszwembadje wat minder vol te doen, terwijl Tata Steel vrolijk op gelijke capaciteit door bleef draaien.
Jaarlijks zoetwaterverbruik Tata Steel
ETS-rechten
Binnen het Europese emissiehandelssysteem (ETS) krijgt elk land rechten om een bepaald budget aan CO₂ uit te stoten. Dit budget, en daarmee de uitstoot, wordt elk jaar verlaagd. Zo wordt de Europese industrie op weg geholpen naar een klimaatneutrale samenleving.
Tata Steel legt als Nederlands grootste CO₂–uitstoter beslag op een groot deel van die rechten. Ook hier weer de vraag: is dit aandeel proportioneel? De basismetaalindustrie is relatief gezien de meest schadelijke sector voor mens en natuur. Andere, meer innovatieve sectoren zouden daarom misschien een meer gerechtvaardigde aanspraak kunnen maken op de ETS-rechten.
Technisch personeel
Personeel in onzekerheid
Miljoenen extra naar directie ondanks loonbevriezing
De toekomst is voor veel werknemers dus al geruime tijd onzeker. Ook bracht Follow the Money onlangs naar buiten dat de directiesalarissen in de afgelopen jaren meer dan verdubbeld waren. Werknemers hadden toen al meerdere crisis-cao’s afgesloten en nul procent loonsverhoging ontvangen, terwijl de bazen meer dan een miljoen gingen verdienen.
Grote vraag in regio
Veel innovatieve bedrijven die zich in de IJmond zouden kunnen vestigen kunnen technisch onderlegde mensen goed gebruiken. Ook onder bestaande bedrijven in de regio is er grote vraag naar dit profiel. Intelligence Group liet zien dat binnen een straal van 25 km om Tata Steel voor vrijwel elke functie bij Tata minimaal drie andere, gelijkwaardige banen te vinden zijn.
Overgang duurzaam vormgeven
Als Tata Steel zou ophouden te bestaan, heeft dat uiteraard grote impact op de mensen waar het om gaat. We pleiten er dan ook voor om een sociaal plan op te stellen waarbij werknemers met omscholing en coaching geholpen worden bij het vinden van de juiste baan. Als we dit goed willen doen, zijn de kosten hiervoor nog steeds een fractie van de twee miljard euro subsidie die nu voorligt.
Legio innovatieve projecten kunnen in de IJmond van de grond komen als ook maar een deel van Tata’s ruimte vrijkomt. Dat gaat om de fysieke ruimte, maar ook ruimte op het gebied van stikstof en elektriciteit. Tata Steel gebruikt nu grote hoeveelheden hiervan. En dat kan anders. Het initiatief Nieuwe IJmond laat zien dat dit geen fictie is: een collectief van ondernemers en investeerders staat te trappelen om de IJmond echt te verduurzamen.
